به گزارش روابط عمومی شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، پس از برگزاری آیین افتتاحیه، نشست مدیران مراکز رشد و پردیس‌های فناوری در ساختمان ابوریحان شهرک برگزار شد. در در نخستین پنل مهدی غفاری، مدیر طرح ملی مراکز رشد نوین، با اشاره به ضرورت مدیریت صحیح منابع مالی حمایتی اظهار کرد: دانشگاه‌ها می‌توانند با انعقاد تفاهم‌نامه با صندوق‌های پژوهش و فناوری، منابع مالی اختصاص‌یافته را در چارچوب ضوابط و با حفظ اختیار مدیریت و هزینه‌کرد آن‌ها، به این صندوق‌ها منتقل کنند. در این الگو، اصل منابع مالی برای حمایت از طرح‌ها حفظ می‌شود و امکان استفاده از عواید حاصل از رسوب منابع در صندوق نیز برای حمایت‌های بیشتر از شرکت‌ها فراهم خواهد شد.
وی با تأکید بر ضرورت نظارت بر نحوه هزینه‌کرد تسهیلات افزود: در الگوی حمایتی پیش‌بینی‌شده، به هر طرح در مرحله نخست ۵۰۰ میلیون تومان تسهیلات اختصاص می‌یابد و پس از گذشت حدود سه تا شش ماه، نحوه هزینه‌کرد منابع بر اساس تعهدات ارائه‌شده در طرح ارزیابی می‌شود. در صورت هزینه‌کرد منابع در موضوع تعهدشده، مبلغ پرداختی به حمایت بلاعوض تبدیل خواهد شد؛ اما در صورت انحراف از تعهدات یا نبود اسناد قابل ارائه، مبلغ به‌صورت وام با نرخ سود سه درصد بازپرداخت می‌شود تا منابع به صندوق بازگردد و برای حمایت از طرح‌های بعدی مورد استفاده قرار گیرد.
مدیر طرح ملی مراکز رشد نوین، با تأکید بر ضرورت ارزیابی نتایج حمایت‌های فناورانه اظهار کرد: عملکرد طرح‌های حمایت‌شده باید از نظر تجاری‌سازی، تولید محصول و ورود به بازار بررسی شود. نرخ بالای شکست طرح‌ها نشان می‌دهد که باید در فرایند پذیرش یا اجرای آن‌ها بازنگری کرد.
غفاری با اشاره به معیارهای ارزیابی طرح‌های فناورانه اظهار کرد: در فرایند داوری، علاوه بر توان فنی تیم برای ساخت محصول و پشتیبانی از آن، ترکیب اعضای تیم و برخورداری از تخصص‌های موردنیاز در حوزه‌هایی مانند مدیریت، اقتصاد و کسب‌وکار نیز بررسی می‌شود.
وی افزود: مطالعات بازار، شناسایی رقبا، مزیت رقابتی، قیمت تمام‌شده و برنامه فروش از دیگر معیارهای ارزیابی طرح‌هاست و تیم‌ها باید بتوانند برای قابلیت تجاری‌سازی محصولات خود شواهد و مستندات ارائه کنند.
مدیر طرح ملی مراکز رشد نوین با تأکید بر اهمیت ارزیابی اقتصادی طرح‌ها ادامه داد: در این فرایند، اطلاعات ثبت‌شده در سامانه و مستندات تکمیلی، از جمله شواهد تولید و اجرای محصول، مورد بررسی قرار می‌گیرد. همچنین، نظر مثبت سرمایه‌گذاران خطرپذیر و تمایل آن‌ها به مذاکره برای سرمایه‌گذاری، یکی از نشانه‌های ظرفیت اقتصادی طرح‌هاست.
غفاری خاطرنشان کرد: صرف ارائه یک ایده یا طراحی برای دریافت حمایت کافی نیست و طرح‌هایی در اولویت قرار می‌گیرند که علاوه بر توان فنی، از پشتوانه مطالعات بازار و قابلیت ورود به مرحله تولید و تجاری‌سازی برخوردار باشند.
وی با اشاره به نقش سرمایه‌گذاران خطرپذیر در ارزیابی طرح‌ها اظهار کرد: در فرایند داوری، علاوه بر بررسی رقبا، مزیت رقابتی، برنامه فروش و طرح کسب‌وکار، مستندات مربوط به ساخت نمونه اولیه و ورود محصول به بازار نیز اهمیت دارد.
مدیر طرح ملی مراکز رشد نوین افزود: تمایل سرمایه‌گذاران به مذاکره برای سرمایه‌گذاری، نشان‌دهنده ارزیابی اقتصادی طرح از سوی بخش خصوصی است و در این فرایند، نظر متخصصان و سرمایه‌گذاران این حوزه مورد توجه قرار می‌گیرد. طرح‌هایی که هنوز نمونه اولیه ندارند، باید ابتدا در مراکز رشد به مرحله ساخت حداقل محصول پذیرفتنی (MVP) برسند.
غفاری با تأکید بر اهمیت مستندات بازار در ارزیابی طرح‌های فناورانه اظهار کرد: ارائه اطلاعاتی مانند سفارش‌های ثبت‌شده، میزان فروش و نمونه ساخته‌شده محصول، تأثیر مثبتی بر ارزیابی تیم‌ها دارد و ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش می‌دهد.
وی افزود: به‌جای اتکای صرف به تسهیلات، باید زمینه مذاکره تیم‌ها با سرمایه‌گذاران و ورود بخش خصوصی به فرایند تجاری‌سازی فراهم شود تا طرح‌های مستعد بتوانند بازار خود را توسعه دهند.
مدیر طرح ملی مراکز رشد نوین همچنین پیشنهاد کرد برای بهبود فرایند پذیرش و حمایت از طرح‌ها، شورای راهبری با حضور نمایندگان اتاق بازرگانی، هلدینگ‌ها، شرکت‌های بخش خصوصی و استادان دارای تجربه کسب‌وکار تشکیل شود.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در دوره‌های بعدی پذیرش خاطرنشان کرد: اطلاعیه‌ها و فرم‌های ثبت‌نام باید اطلاعاتی درباره سابقه تیم، وضعیت بازار و طرح کسب‌وکار درخواست کنند تا پس از ارزیابی اولیه، طرح‌های مستعد شناسایی و برای آن‌ها برنامه‌های منتورینگ و توانمندسازی در نظر گرفته شود.
زیست‌بوم نوآوری به زیرساخت، شبکه‌سازی و حمایت متناسب با نیاز شرکت‌ها نیاز دارد
در ادامه این پنل، مرتضی یوسف‌زادی، رئیس پارک علم و فناوری قم، با تأکید بر ضرورت نگاه زیست‌بومی به توسعه فناوری اظهار کرد: موفقیت شرکت‌های فناور تنها با در اختیار گذاشتن فضای اداری و برگزاری چند دوره آموزشی محقق نمی‌شود، بلکه رشد آن‌ها به تعامل با محیط پیرامونی، برخورداری از زیرساخت‌های مناسب و ارتباط با سایر بازیگران زیست‌بوم بستگی دارد. همان‌طور که رشد موجودات زنده به شرایط محیطی وابسته است، توسعه ایده‌های فناورانه نیز به فراهم‌بودن بسترهای لازم و شکل‌گیری شبکه‌های ارتباطی مؤثر نیاز دارد.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در فرایند پذیرش و ارزیابی شرکت‌ها افزود: نباید ایده‌های نوآورانه صرفاً به دلیل ابهام یا قضاوت شخصی داوران در مراحل اولیه کنار گذاشته شوند. بهتر است مسیر ورود تیم‌ها تسهیل شود و ارزیابی و نظارت دقیق در طول دوره رشد صورت گیرد. همچنین، در کنار بررسی توانمندی‌های فنی، باید انگیزه، تعهد، میزان تلاش و ظرفیت یادگیری اعضای تیم نیز مورد توجه قرار گیرد تا فرصت کافی برای آزمودن ایده‌ها و اصلاح آن‌ها فراهم شود.
رئیس پارک علم و فناوری قم با تأکید بر اهمیت تمایزآفرینی و حمایت هدفمند از شرکت‌های نوپا خاطرنشان کرد: شرکت‌ها باید به‌جای ورود به رقابت در بازارهای اشباع‌شده، نیازهای پاسخ‌داده‌نشده را شناسایی کنند و برای ارائه راهکارهای متفاوت تلاش کنند. همچنین، حمایت‌های مالی و امکانات مراکز رشد باید متناسب با نیاز، ظرفیت و میزان پیشرفت هر شرکت تخصیص یابد؛ چراکه حمایت یکسان از همه تیم‌ها لزوماً به نتایج یکسان منجر نمی‌شود.
علاقه، تیم‌سازی و اتصال به صنعت، سه عامل کلیدی موفقیت مراکز رشد است
اسماعیل پیرعلی، رئیس پارک علم و فناوری چهارمحال و بختیاری، با اشاره به تجربیات خود در توسعه مراکز رشد و پردیس‌های فناوری، علاقه و انگیزه مدیران، توانمندسازی تیم‌های نوآور، بهره‌گیری از منتورهای باتجربه و ایجاد زیرساخت‌های متناسب با نیاز شرکت‌ها را از عوامل مؤثر در موفقیت این مراکز دانست و اظهار کرد: مدیر مرکز رشد باید به فعالیت در این حوزه علاقه‌مند باشد و بتواند با رویاپردازی، ترسیم چشم‌انداز و بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاه‌ها، شبکه‌سازی و تیم‌سازی، مسیر توسعه را هموار کند. صرف برخورداری از توانمندی‌های مدیریتی، بدون انگیزه و علاقه به این فعالیت‌ها، نمی‌تواند موفقیت یک مرکز رشد پویا را تضمین کند.
رئیس پارک علم و فناوری چهارمحال و بختیاری با تأکید بر ضرورت توجه به مقیاس‌پذیری طرح‌ها افزود: فرایند حمایت از تیم‌های نوآور باید از تثبیت ایده و توانمندی تیم آغاز شود و با توسعه نمونه اولیه و ارتقای سطح آمادگی فناوری، به مرحله تجاری‌سازی برسد. در این مسیر، علاوه بر ارزیابی دانش فنی و قابلیت‌های فناورانه، باید بازار هدف، توجیه اقتصادی، رقابت‌پذیری و چشم‌انداز کسب‌وکار نیز به‌دقت بررسی شود؛ چراکه برخورداری از فناوری پیشرفته، بدون وجود بازار مناسب، لزوماً به موفقیت اقتصادی منجر نخواهد شد.
پیرعلی با اشاره به اهمیت تیم‌سازی در مراحل اولیه فعالیت شرکت‌ها ادامه داد: آموزش مهارت‌های همکاری، شبکه‌سازی و آشنایی با اصول سهامداری باید از ابتدای شکل‌گیری تیم‌ها مورد توجه قرار گیرد. بسیاری از اختلافات و مشکلات شرکت‌ها در مراحل بعدی، ریشه در نبود آموزش‌های اولیه و ناآشنایی اعضای تیم با الزامات همکاری مشترک دارد. همچنین، بهره‌گیری از منتورهای باتجربه که علاوه بر دانش تخصصی، شناخت عملی از بازار و صنعت دارند، می‌تواند در انتقال تجربه و افزایش احتمال موفقیت تیم‌های نوآور نقش مؤثری ایفا کند.
وی با تشریح تجربه ایجاد فضاهای کارگاهی در مجاورت صنایع بیان کرد: تیم‌های فعال در حوزه ساخت و تولید برای توسعه محصولات خود به زیرساخت‌هایی مانند تجهیزات صنعتی، ماشین‌آلات و ابزارهای تخصصی نیاز دارند. ایجاد فضاهای کارگاهی مجهز و فراهم‌کردن امکان تعامل مستقیم این تیم‌ها با صنعتگران، زمینه مهندسی معکوس قطعات، بومی‌سازی محصولات و رفع نیازهای فناورانه صنایع را فراهم می‌کند. این رویکرد همچنین امکان آشنایی شرکت‌های نوپا با محیط واقعی صنعت و حرکت تدریجی آن‌ها به سمت سرمایه‌گذاری مستقل و تولید تجاری را افزایش می‌دهد.
رئیس پارک علم و فناوری چهارمحال و بختیاری با اشاره به تجربه توسعه زیرساخت‌های مشترک در حوزه زیست‌فناوری خاطرنشان کرد: یکی از موانع توسعه طرح‌های این حوزه، نبود فضای آزمایشگاهی و تولیدی متناسب با الزامات تخصصی و استانداردهای مورد تأیید مراجع مربوطه است. بر همین اساس، ایجاد فضای اشتراکی زیست‌فناوری با رعایت الزامات بهداشتی و هماهنگی با سازمان غذا و دارو، می‌تواند به تیم‌ها کمک کند تا ایده‌های خود را به محصولات قابل توسعه تبدیل کنند و مراحل پیشرفت فناوری را با سهولت بیشتری طی کنند.
پیرعلی در پایان با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه داوری طرح‌های نوآورانه گفت: ارزیابی طرح‌ها باید علاوه بر بررسی‌های علمی و فنی، با درک اقتضائات کسب‌وکار و مشارکت ارزیابان آشنا با صنعت و بخش خصوصی انجام شود. داوری صرفاً با رویکرد دانشگاهی و تمرکز بر ایرادهای جزئی، ممکن است فرصت رشد را از تیم‌های نوپا بگیرد؛ درحالی‌که می‌توان با تعریف فرصت‌های محدود برای اصلاح و توسعه طرح‌ها، زمینه آزمون ایده‌ها و کسب تجربه را فراهم کرد.
به گفته وی، شکل‌گیری صحیح هسته‌های نوآور، تقویت انگیزه و توانمندی تیم‌ها و حمایت هدفمند در مراحل ابتدایی، زیربنای موفقیت در مراحل بعدی رشد و تجاری‌سازی است.
مرکز رشد نیشابور با تمرکز بر تسهیل‌گری و اعتمادسازی، ارتباط صنعت و شرکت‌های فناور را تقویت کرده است
مازیار ناظران، مدیر مرکز فناوری نیشابور، با اشاره به ظرفیت‌های این شهرستان اظهار کرد: نیشابور با برخورداری از سه شهرک صنعتی، یک ناحیه صنعتی، حدود ۴۰۰ واحد صنعتی، ۶۰ معدن و هشت دانشگاه و مرکز آموزش علمی، ظرفیت قابل‌توجهی برای توسعه فعالیت‌های فناورانه دارد. مرکز رشد نیشابور تلاش کرده است با ایفای نقش کنشگر اصلی زیست‌بوم فناوری شهرستان، از این ظرفیت‌ها برای توسعه شرکت‌های فناور و تقویت ارتباط میان صنعت و دانشگاه استفاده کند.
وی با اشاره به وضعیت شرکت‌های مستقر در مرکز رشد نیشابور افزود: در حال حاضر، ۶۵ شرکت در گروه‌های مقدماتی، رشد، رشد‌یافته و کارگزاری در این مرکز فعالیت می‌کنند که فروش ثبت‌شده آن‌ها در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲.۶ همت رسیده است. همچنین، با استفاده از ظرفیت‌های موجود و واگذاری بخشی از اراضی به شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان، زمینه استقرار و توسعه فعالیت آن‌ها فراهم شده است. در همین راستا، احداث یک مجتمع کارگاهی هشت‌واحدی دیگر با زیربنای حدود هزار و ۷۰۰ مترمربع نیز در دستور کار قرار دارد.
ناظران با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد مراکز رشد از تأمین صرف فضای استقرار به تسهیل‌گری و حل مسائل شرکت‌ها و صنایع ادامه داد: در تعامل با مجموعه فولاد خراسان، تلاش کردیم با شناخت نیازهای صنعت، اولویت‌بندی مسائل و بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های فناور و اعضای هیئت علمی، زمینه همکاری مؤثر میان طرفین را فراهم کنیم. نتیجه این رویکرد، شکل‌گیری همکاری‌های فناورانه و اجرای پروژه‌های تخصصی از سوی شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور شهرستان بوده است. همچنین، استقرار مرکز تحقیق و توسعه و دفتر تحقیق و توسعه نوآوری فولاد خراسان در مجموعه مرکز رشد و انعقاد تفاهم‌نامه در حوزه اعتبار مالیاتی، از دستاوردهای این تعاملات به شمار می‌رود.
شبکه‌سازی و اعتمادسازی؛ محور توسعه زیست‌بوم فناوری
مدیر مرکز فناوری نیشابور با بیان اینکه ایجاد ارتباط میان صنعت و شرکت فناور صرفاً به معرفی دو طرف به یکدیگر محدود نمی‌شود، تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین اقدامات ما، ایجاد زبان مشترک میان صنایع و شرکت‌های فناور و شکل‌دهی به روابطی مبتنی بر اعتماد است. در این مسیر، مرکز رشد تلاش کرده است با ایفای نقش تسهیل‌گر، ظرفیت‌های تخصصی دانشگاه‌ها، اعضای هیئت علمی، شرکت‌های فناور و صنایع را به یکدیگر پیوند دهد. این رویکرد در حوزه‌های دیگری از جمله کشاورزی و صنایع غذایی نیز دنبال شده و زمینه همکاری شرکت‌های مستقر با مجموعه‌هایی همچون آستان قدس رضوی را فراهم کرده است.
ناظران در پایان با تأکید بر ضرورت ارزیابی اثربخشی فعالیت‌های مراکز رشد خاطرنشان کرد: صرف برگزاری جلسه، انجام مذاکره یا امضای توافق‌نامه به معنای تحقق همکاری و ایجاد اثر اقتصادی نیست. باید میان مراحل مختلف همکاری، از مذاکره و توافق تا اجرای تعهدات، سرمایه‌گذاری و تحقق نتایج اقتصادی، تمایز قائل شد. مراکز رشد باید علاوه بر گزارش فعالیت‌ها، روایت مستند و روشنی از مسائل حل‌شده، قراردادهای محقق‌شده و ارزش اقتصادی ایجادشده ارائه کنند؛ چراکه توسعه زیست‌بوم فناوری با شعار محقق نمی‌شود و نیازمند نمایش نتایج واقعی و قابل‌اندازه‌گیری است.
توسعه زیست‌بوم نوآوری دانشگاه فردوسی مشهد با تقویت پیوند میان پژوهش، صنعت و مراکز رشد
طراوت زارعی طوسی، مدیر مرکز رشد دانشگاه فردوسی مشهد، با تشریح ساختار و تجربه‌های این دانشگاه در توسعه زیست‌بوم فناوری اظهار کرد: یکی از محورهای اصلی فعالیت ما، ایجاد و تقویت مدل‌های تعاملی میان پارک علم و فناوری و بخش‌های مختلف دانشگاه، به‌ویژه معاونت پژوهش و فناوری است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که نبود هماهنگی میان این بخش‌ها می‌تواند به فعالیت‌های فناورانه آسیب بزند؛ ازاین‌رو، تلاش کرده‌ایم سازوکارهایی پایدار برای همکاری طراحی کنیم تا تداوم آن‌ها به سلایق شخصی وابسته نباشد.
وی با تأکید بر اهمیت ارتباط دوسویه میان بخش‌های دانشگاهی و فناورانه ادامه داد: در مدل توسعه‌یافته دانشگاه فردوسی مشهد، مدیریت نوآوری و مالکیت فکری در مجموعه معاونت پژوهش و فناوری، زمینه تأمین ورودی‌های مراکز رشد را فراهم می‌کند و از سوی دیگر، شرکت‌های پسارشد و واحدهای تحقیق و توسعه صنایع بزرگ نیز در ساختار پارک جای می‌گیرند. در این الگو، ارتباط با مدیریت ارتباط با صنعت و جامعه و بهره‌گیری از شبکه آزمایشگاهی دانشگاه، مسیر همکاری میان پژوهشگران، شرکت‌های فناور و صنایع را تقویت می‌کند.
زارعی طوسی با اشاره به تغییر سیاست‌های پذیرش تیم‌های فناور بیان کرد: در گذشته، یکی از شرایط پذیرش هسته‌های فناور این بود که دست‌کم ۵۰ درصد اعضای تیم از خانواده دانشگاه فردوسی مشهد، شامل اعضای هیئت علمی، دانشجویان یا دانش‌آموختگان باشند؛ اما این شرط اکنون به ۱۶ دانشگاه برتر ایران گسترش یافته است تا ضمن حفظ پیوند با ظرفیت‌های دانشگاهی، امکان حضور تیم‌های بیشتری در زیست‌بوم فناوری فراهم شود.
مدیر مرکز رشد دانشگاه فردوسی مشهد همچنین با اشاره به ظرفیت شرکت‌های مستقر در مراکز رشد اظهار کرد: در حال حاضر، ۱۱۷ واحد فناور در دو مرکز رشد فناوری و علوم انسانی دانشگاه فعالیت می‌کنند که ۶۶ واحد از آن‌ها رشد‌یافته هستند. همچنین، ۳۰ شرکت دانش‌بنیان و سه شرکت خلاق در این مجموعه حضور دارند و اعضای هیئت علمی دانشگاه در هیئت‌مدیره ۴۵ واحد فناور مشارکت می‌کنند. تجربه ما نشان داده است که حضور اعضای هیئت علمی در هیئت‌مدیره، در کنار سپردن مسئولیت اجرایی به مدیرانی با فرصت و توان کافی برای پیگیری امور روزمره، می‌تواند به موفقیت شرکت‌ها کمک کند.
زارعی طوسی در پایان با اشاره به نتایج همکاری دانشگاه و صنایع بزرگ خاطرنشان کرد: استقرار دفاتر تحقیق و توسعه صنایع در دانشگاه، علاوه بر ایجاد فرصت اشتغال و فعالیت تخصصی برای دانشجویان، زمینه استفاده از تجهیزات شبکه آزمایشگاهی و توسعه پروژه‌های مشترک را فراهم می‌کند. همچنین، برخی صنایع با ایجاد مراکز نوآوری در دانشگاه، به توسعه همکاری‌های فناورانه و شکل‌گیری شرکت‌های جدید کمک می‌کنند. این تعاملات می‌تواند از انجام پروژه‌های تحقیقاتی و پایان‌نامه‌های دانشگاهی تا توسعه محصولات و شکل‌گیری کسب‌وکارهای فناور امتداد یابد و ارتباط دانشگاه با صنعت را به یک چرخه مستمر تبدیل کند.
