به گزارش روابط عمومی شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، هم‌زمان با بیستمین جشنواره ملی فن‌آفرینی شیخ بهایی، اجلاس رؤسای مراکز فناوری (پارک‌های علم و فناوری، مراکز رشد نوین و پردیس‌های فناوری) با حضور معاون فناوری و نوآوری و همچنین معاون پژوهشی وزارت عتف، رئیس شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان و رؤسای مراکز فناوری به میزبانی این مجموعه آغاز به کار کرد. این اجلاس پس از طی دو روز فشرده، پنج‌شنبه 7 آبان‌ماه به کار خود پایان خواهد داد.
در ابتدا احسان یزدیان، رئیس شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، به معرفی اجمالی شهرک، تاریخچه و جایگاه آن در زیست بوم فناوری و نوآوری کشور پرداخت.
سپس محمدنبی شهیکی، معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، در آیین افتتاحیه این نشست با اشاره به ضرورت تقویت نقش پارک‌های علم و فناوری در توسعه زیست‌بوم نوآوری کشور اظهار کرد: کشور برای جریان‌سازی و گفتمان‌سازی در حوزه فناوری به رویدادهای متنوع نیاز دارد و باید با توجه به ظرفیت‌های هر منطقه، مدل‌های متفاوتی را دنبال کند. پارک فناوری پردیس در یک دهه اخیر رویدادهای متنوعی از جمله اینوتکس و المپیک فناوری را پیش برده است و در کنار آن، رویدادهای بزرگی همچون جشنواره ملی فن‌آفرینی شیخ‌بهایی نیز با ابتکار شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان آغاز شده و مسیر حرفه‌ای خود را ادامه می‌دهد.
شهیکی با اشاره به پنج محور کاری مورد تأکید وزارت علوم در یک سال اخیر افزود: واگذاری اراضی، اعتبار مالیاتی سرمایه‌گذاری و تحقیق و توسعه، مالیات بر ارزش افزوده، افزایش پایه سهام صندوق‌ها و جذب سرمایه‌گذار و توسعه مدل‌های مشارکت عمومی و خصوصی، پنج محور مهمی هستند که عملکرد پارک‌ها در آن‌ها ارزیابی می‌شود. علاوه بر شاخص‌های معمول ارزیابی پارک‌ها، عملکرد آن‌ها در این پنج محور نیز در ماهنامه «ایران پارک» منتشر خواهد شد و داشبوردی نیز برای مقایسه وضعیت پارک‌ها در نظر گرفته شده است.
معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم با اشاره به تفاوت عملکرد پارک‌ها در حوزه اعتبار مالیاتی سرمایه‌گذاری و تحقیق و توسعه تصریح کرد: استان‌های تهران، البرز و کرمان در حوزه اعتبار مالیاتی سرمایه‌گذاری عملکرد خوبی داشته‌اند و در حوزه اعتبار مالیاتی تحقیق و توسعه نیز خراسان رضوی، خوزستان و یزد از استان‌های دارای عملکرد برتر هستند.
شهیکی همچنین تهران، اصفهان، خراسان رضوی و سمنان را از استان‌های دارای عملکرد قابل توجه در حوزه مالیات بر ارزش افزوده معرفی کرد و گفت: میزان عملکرد اصفهان در این حوزه طی یک سال اخیر ۳۱۵ میلیارد تومان، خراسان رضوی ۱۷۵ میلیارد تومان و سمنان ۱۵۰ میلیارد تومان بوده است؛ در حالی که این رقم در آذربایجان شرقی، استانی صنعتی، پنج میلیارد تومان است و عملکرد فارس نیز قابل قبول نیست.
وی با تأکید بر اهمیت واگذاری اراضی و مشارکت بخش خصوصی در توسعه پارک‌ها اظهار کرد: شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان و پارک علم و فناوری خراسان رضوی در دو دهه اخیر در حوزه واگذاری اراضی عملکرد بسیار خوبی داشته‌اند و استان‌هایی مانند مازندران و مرکزی نیز توانسته‌اند عملکرد خود را ارتقا دهند. برآوردها نشان می‌دهد تاکنون حدود ۵۶ هزار میلیارد تومان منابع بخش خصوصی وارد شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان شده و این رقم در پارک فناوری پردیس به حدود ۸۷ تا ۹۰ هزار میلیارد تومان و در خراسان رضوی به ۲۷ هزار میلیارد تومان می‌رسد.
وی با اشاره به ضرورت اصلاح رویه در برخی پارک‌های علم و فناوری گفت: با تغییر آیین‌نامه‌ها، اختیارات اجرایی بیشتری به رؤسای پارک‌ها داده شده و بسترهای حقوقی لازم برای واگذاری اراضی و مشارکت عمومی و خصوصی فراهم شده است. شهیکی افزود: انتظار نمی‌رود همه پارک‌ها از الگوی یکسانی پیروی کنند، اما عملکرد ضعیف یک پارک صنعتی در شاخص‌هایی مانند اعتبار مالیاتی، مالیات بر ارزش افزوده و واگذاری اراضی پذیرفتنی نیست. طی سه ماه آینده ارزیابی جدی‌تری از عملکرد پارک‌ها انجام می‌شود و پارک‌هایی که نتوانند جایگاه خود را ارتقا دهند، باید در روند فعالیت‌هایشان بازنگری کنند.
معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم با اشاره به تأثیر محدودیت منابع مالی بر روند توسعه پارک‌ها بیان کرد: تنگنای منابع مالی در سال جاری، روند توسعه پارک‌های کشور را تحت تأثیر قرار داده و شکافی میان تخصیص منابع پارک‌ها و دانشگاه‌ها ایجاد کرده است. طی سه ماه آینده، با افزایش تخصیص منابع، وضعیت اعتبارات پارک‌ها به سطح دانشگاه‌های کشور نزدیک شود و بخشی از این شکاف جبران شود.
توسعه زیرساخت‌های تولید نیمه‌صنعتی در پارک‌های علم و فناوری
شهیکی درباره تقویت زیرساخت‌های تولید نیمه‌صنعتی پارک‌ها اظهار کرد: در فروردین‌ماه منابعی برای تقویت زیرساخت‌های نیمه‌صنعتی و سوله‌های تولیدی در ۲۲ استان اختصاص یافت. وی با اشاره به تفاوت میزان پیشرفت این پروژه‌ها در استان‌ها افزود: در برخی پارک‌ها پیشرفت پروژه به ۷۰ درصد رسیده و امکان افتتاح آن‌ها طی دو ماه آینده وجود دارد، اما در برخی دیگر میانگین پیشرفت حدود ۱۰ درصد است. تفاوت معنادار در پیشرفت پروژه‌هایی که منابع آن‌ها تأمین شده، نشان‌دهنده تفاوت در توان مدیریتی و اجرایی پارک‌هاست و انتظار می‌رود بخش قابل توجهی از این سوله‌ها تا پایان سال آماده شود.
وی با اشاره به ضرورت تقویت شبکه ارتباطی شرکت‌های فناور و توسعه همکاری میان آن‌ها گفت: در حال حاضر حدود ۱۶ هزار و ۷۰۰ واحد فناور در پارک‌های علم و فناوری کشور فعالیت می‌کنند که بسیاری از آن‌ها نوپا هستند یا در مقیاس محدودی فعالیت می‌کنند. برای ایجاد شبکه ارتباطی میان شرکت‌های بزرگ و سایر شرکت‌های فناور، ۱۳ دبیرخانه تشکیل شده است، اما ارزیابی‌ها نشان می‌دهد تنها چهار دبیرخانه عملکردی خوب و حرفه‌ای داشته‌اند.
معاون فناوری و نوآوری وزارت علوم با تأکید بر ضرورت تربیت نیروی انسانی متخصص برای توسعه فعالیت‌های پارک‌ها اظهار کرد: در راستای توانمندسازی کسب‌وکارها در عصر هوش مصنوعی، مرحله نخست یک پروژه با مشارکت فعال حدود ۱۳ پارک آغاز شده و مرحله دوم آن نیز در دست شروع است. تربیت نسل جدید کارشناسان جذب سرمایه‌گذار، توسعه بازار و تجاری‌سازی فناوری از برنامه‌های مهم وزارت علوم است و برای آموزش نیروهای حوزه جذب سرمایه‌گذار، یک دوره سه‌ماهه آغاز شده است.
ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت سرمایه‌گذاری صندوق نوآوری و شکوفایی
وی در ادامه، تقویت ارتباط پارک‌ها با شرکت‌های بزرگ و خطوط سرمایه‌گذاری صندوق نوآوری و شکوفایی را از مأموریت‌های مهم نیروهای آموزش‌دیده دانست و گفت: از مجموع ۵۰ هزار میلیارد تومان منابع صندوق نوآوری، ۱۶ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان برای خط سرمایه‌گذاری در سال جاری تعریف شده است، اما تاکنون تنها پنج پارک از این ظرفیت استفاده کرده‌اند.
شهیکی همچنین با اشاره به اجرای طرح تربیت ۱۰۰ مدیر آینده زیست‌بوم نوآوری و آغاز مرحله دوم آن برای معاونان پارک‌ها و مدیران مراکز رشد، تأکید کرد که نیروهای معرفی‌شده باید از ساختار خود پارک‌ها باشند تا بتوانند در آینده به توسعه زیست‌بوم منطقه‌ای و ارتقای عملکرد پارک‌ها کمک کنند.
تقویت آزمایشگاه‌های تحقیقاتی فردی و پیوند دانشگاه‌ها با پارک‌های علم و فناوری ضروری است
سپس سیدمهدی ابطحی، معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با اشاره به مسئله مهاجرت پژوهشگران اظهار کرد: مهاجرت پژوهشگران صرفاً جابه‌جایی فیزیکی نیست، بلکه خروج آدرس پژوهشی افراد از کشور نیز در این تعریف قرار می‌گیرد. این مهاجرت، علاوه بر خود پژوهشگر، تیم، تفکر، شبکه بین‌المللی و دانش انباشته او را نیز دربرمی‌گیرد.
وی با بیان اینکه روند خروج مقالات پژوهشی از کشور به‌صورت نمایی در حال افزایش است، گفت: تنها در سال گذشته ۱۶ هزار مقاله از کشور مهاجرت کرده است. همچنین طی ۲۰ سال گذشته حدود ۱۹ تا ۲۰ هزار نفر مهاجرت کرده‌اند که یک‌سوم آن‌ها اعضای هیئت علمی بوده‌اند. در سال گذشته نیز ۳۲۰۰ نفر مهاجرت کرده‌اند.
معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری افزود: در سال ۲۰۰۶ عمده افرادی که مهاجرت کرده بودند بیش از ۲۰ مقاله داشتند، اما در سال ۲۰۲۵، حدود ۴۲ درصد مهاجران کمتر از ۱۰ مقاله داشتند. این مسئله نشان می‌دهد که نیروی انسانی جوان و مستعد کشور نیز در حال خروج است. همچنین واژگان پرتکرار مقالات از دست‌رفته، از جمله یادگیری عمیق، یادگیری ماشین و هوش مصنوعی، به حوزه‌های راهبردی و فناوری‌های نوین مربوط می‌شوند.
بازنگری در ساختارهای پژوهشی و حمایت از پژوهشگران برجسته
ابطحی با اشاره به ضرورت بازنگری در ساختارهای پژوهشی کشور اظهار کرد: ساختارهای پژوهشی عمدتاً بر اساس ساختارهای آموزشی شکل گرفته‌اند، در حالی که پژوهش فعالیتی پویاست و به ساختارهای متناسب با ماهیت خود نیاز دارد. ساختارهایی مانند گروه پژوهشی، مرکز پژوهشی، پژوهشکده، مؤسسه و پژوهشگاه در برخی موارد صرفاً به‌صورت اسمی ایجاد شده‌اند و همین مسئله، همکاری میان پژوهشگران را دشوار کرده است.
وی با تأکید بر ضرورت حمایت ویژه از پژوهشگران برجسته گفت: اگر بتوانیم افراد توانمند در تربیت دانشجویان باکیفیت، حل مسئله، توسعه علمی، نوآوری، انتشار مقالات خوب و شکل‌گیری شرکت‌های زایشی را شناسایی کنیم و حمایت مالی ویژه‌ای از آن‌ها داشته باشیم، می‌توانیم زمینه اتفاقات مؤثری را در کشور فراهم کنیم. این افراد می‌توانند با هدایت پایان‌نامه‌های خلاقانه، زمینه شکل‌گیری هسته‌های نوپا و ورود آن‌ها به پارک‌های علم و فناوری را نیز فراهم کنند.
معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری درباره طرح آزمایشگاه‌های تحقیقاتی فردی موسوم به «آتف» بیان کرد: این طرح در ۲۰ دانشگاه به‌صورت پایلوت اجرا شده و ۱۱۲ نفر وارد آن شده‌اند. بر اساس این طرح، به پژوهشگران منتخب برای سه سال، سالانه یک میلیارد تومان اعتبار با قیمت امسال اختصاص می‌یابد. همچنین جذب یک دانشیار در همان حوزه تخصصی، ۲۰ درصد و جذب یک عضو هیئت علمی جوان، ۱۵ درصد به این اعتبار اضافه می‌کند.
اجرای طرح آزمایشگاه‌های تحقیقاتی فردی و توسعه همکاری‌های بین‌رشته‌ای
ابطحی با تأکید بر حفظ نقش دانشگاه در فرایند حمایت از پژوهشگران افزود: انتخاب افراد در مرحله نخست از سوی دانشگاه‌ها انجام شده است و حتی در صورت شناسایی افراد شایسته از خارج این مسیر، دریافت اعتبار باید با تعامل دانشگاه صورت گیرد. حذف نهاد دانشگاه از این فرایند، به بستر علمی کشور آسیب می‌زند.
وی با اشاره به پیش‌بینی حمایت از فعالیت‌های پژوهشی بین‌رشته‌ای اظهار کرد: اگر دست‌کم سه نفر از تخصص‌های مختلف برای ایجاد یک گروه علمی مشترک و بین‌رشته‌ای همکاری کنند، می‌توانند برای سه سال، سالانه اعتباری معادل پنج برابر اعتبار طرح آتف دریافت کنند که با قیمت امروز، پنج میلیارد تومان در سال است. این ساختار با هدف فراهم کردن امکان فعالیت گروهی پژوهشگران و شکل‌گیری همکاری‌های پویا طراحی شده است.
وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در ادامه، درباره ایجاد ساختار مدیریت حل مسائل کلان کشور گفت: این ساختار در اسفندماه و با هدف پیگیری مأموریت‌هایی ایجاد شد که رئیس‌جمهور به دانشگاه‌ها واگذار کرده بود. در این چارچوب، مسائل پیچیده و دارای آثار اقتصادی گسترده، فراتر از روند معمول ارتباط دانشگاه با صنعت، در وزارت علوم رصد و پیگیری می‌شوند.
پیگیری مسائل کلان کشور با مشارکت دانشگاه‌ها و بخش خصوصی
ابطحی با اشاره به نمونه تهیه اطلس مواد نادر کشور افزود: در این پروژه، با مشارکت بخش خصوصی و دانشگاه‌های اصفهان و تهران و دانشکده معدن، موضوع شناسایی مواد نادر و ارزش باطله‌های معدنی پیگیری شد و وزارت صنعت، معدن و تجارت نیز برای اجرای آن اعلام آمادگی کرد. همچنین ۱۵ استان مسائل خود را در این ساختار مطرح کرده‌اند و قرار است برای ۱۷ موضوع مرتبط با وزارت نیرو، با مشارکت حدود ۱۰ دانشگاه، قراردادهای پنج‌ساله منعقد شود.
وی در پایان، با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط دانشگاه‌ها و پارک‌های علم و فناوری گفت: تلاش‌ها باید در راستای اثربخشی بیشتر ظرفیت‌های علمی کشور و افزایش بهره‌مندی مردم از این ظرفیت‌ها باشد. در همین راستا، بازنگری و استفاده از طرح‌هایی که با هدف پیوند دانشگاه‌ها و پارک‌های علم و فناوری و کمک به شکوفایی فعالیت‌های پژوهشی طراحی شده‌اند، ضروری است.
